DOĞUM KONTROL HAPLARI

(ORAL KONTRASEPTİFLER) (OKS)

Östrojen ve progestoron hormonu içeren haplardır. Esas etki mekanizmaları yumurtlamayı engellemeleri sayesinde gerçekleşir.

Hapa adetin ilk 5 günü başlanabilir, mümkünse ilk günü başlanması o ay için de yüksek oranda korunma sağlar. 21 gün süreyle ara vermeden günde bir tablet alınır, 7 günlük arayı takiben tekrar hapa başlanır. Kullanan kişi ara verdiği 7 günlük dönemde adet görür. İlaç korunmaktan vazgeçene kadar 21 gün ilaç, 7 gün ara şeklinde kullanır. İlaç kullanılırken en önemli olay günlük tabletleri unutmamaktır çünkü unutulduğunda koruyuculuk etkinliği azalır.

İlaç bırakıldıktan kısa bir süre sonra kadın tekrar doğurganlık kapasitesine ulaşır.

Kimler Kullanmamalı:

Sigara kullananlar

Kan pıhtılaşma hastalıkları olanlar

Damar tıkanıklığı geçirenler

Kalp krizi geçirenler

Tromboflebit (damar iltihabı) geçiren ya da tromboflebit öyküsü olanlarda

Aktif karaciğer hastalığı olanlar

Meme kanseri olanlar

Ciddi kolesterol yüksekliği olanlar

Ciddi kontrol edilemeyen tansiyon yüksekliği olanlar

Nedeni henüz belirlenmemiş adet dışı kanaması olanlarda

Yan Etkileri:

Bulantı, kusma

Başağrısı

Memelerde hassasiyet

Adetler arası lekelenmeler

Akne

Depresyon

Kilo alımı

Damar tıkanıklığı riskinin artması (günümüzde kullanılan düşük doz haplarla risk çok azdır)

Migreni olanlarda ağrıları artırabilir

Amenore (adet görmeme) gibi yan etkiler bazılarında görülebilir.

Doğum Kontrol Hapları İle İlgili Önemli Noktalar:

- Düşük yada kürtajlardan sonra doğum kontrol hapına başlamak için süre geçmesine gerek yoktur, hemen başlanabilir.

- Bütün sigara içenlerde önerilmezken özellikle 35 yaş üzerinde sigara içenler kesinlikle kullanmamalıdır.

- Hipertansiyon (yüksek tansiyon) hastalarında ilk seçenek değildir, ancak kullanılabilecek başka yöntem yoksa kullanılabilir. (Tansiyon yüksekliği kontrol altındaysa ve aşırı yüksek değilse)

- Daha önceki gebeliklerinde tansiyon yüksekliği öyküsü olanlarda şu an tansiyon yükekliği yoksa kullanılabilir.

- Derin ven trombozu (damar tıkanıklığı) geçirmiş olanlarda asla kullanılmamalıdır.

- Kalp krizi öyküsü olanlar asla kullanmamalıdır.

- Serebrovasküler olay (beyin damarlarında tıkanıklık, inme) geçirenler asla kullanmamalıdır.

- Kolesterol yüksekliği aşırı derecede değilse OKS kullanılabilir.

- Migren hastaları fokal nörolojik semptomları (aura) yoksa kullanabilirler fakat auralı migrende kullanılmamalıdır.

- Epilepsi hastalığı OKS kullanmak için engel değildir

- Endometriozis hastaları kullanabilir, OKS’nin faydalı etkileri olabilir.

- Over kisti (yumurtalık kisti) olanlar kullanabilir, OKS’nin faydalı etkileri olabilir.

- Rahim ağzında iyi huylu lezyonları olanlar kullanabilir.

- Memede iyi huylu kist ve benzeri kitlesi olanlar kullanabilir, meme kanseri öyküsü olanlar kullanamaz.

- Myomu olan hastalar kullanabilir.

- Hipofiz adenomu (prolaktinoma) OKS kullanmaya engel değildir.

- Pelvik enfeksiyon geçirmiş hastalar kullanabilir.

- Diabet (şeker hastalığı) eğer böbrek, göz, damar gibi organlarda hasar yaratmamışsa OKS kullanmak için engel yaratmaz.

- Guatr (hipertroidi veya hipotroidi) OKS için engel teşkil etmez.

- Safra kesesi taşı OKS kullanmak için kesin engel teşkil etmemekle beraber, OKS bu taşları arttırabilir, dikkatli olmak gerekir.

- Siroz ve karaciğer tümörleri OKS için engel teşkil eder.

- Kansızlık (anemi), talasemi varlığında OKS kullanabilir. Orak hücreli anemide OKS kullanılabilir fakat ağrılı krizlere v.b neden olabilir.

- Rifampisin ve griseofulvin dışındaki antibiyotiklerin hemen hemen hepsi OKS ile etkileşime girmez ve kullananların ek korunma yapmasına gerek yoktur.

Doğum Kontrol Hapı Cinsel İsteğimi Azaltır Mı?

Doğum kontrol hapı kullanan çoğu kadının böyle bir şikayeti olmaz. Hatta doğum kontrol hapı ile çok güvenli korunduğunu bilerek ilişkiye girdikleri için kendilerini daha rahat ve daha iyi hissettiklerini söylerler. Çok az sayıda kadın ise doğum kontrol hapının cinsel isteğini (libido) azalttığını ifade eder.

Doğumdan Sonra Doğum Kontrol Hapı Kullanmaya Başlayabilir Miyim?

Doğumdan sonra bebeğini emziren anneler doğum kontrol haplarını 6 aya kadar kullanmamalılar. Doğum kontrol hapları süt miktarını azaltır.Doğumdan sonra bebek emzirmeyen anneler doğum kontrol hapını 3 hafta geçtikten sonra (doktor muayenesinde bir engel yoksa) kullanabilirler. Doğum kontrol hapı ile korunmak her kadına uygun değildir, sizin için uygun olup olmadığını doktorunuz değerlendirmelidir.

Doğum Kontrol Hapı İle Korunmak Ne Kadar Başarılıdır?

Haplar düzenli alındığında, unutulmadığında ve yeni kutuya vaktinde başlandığında başarı oranı yüzde 99′u bulur. Fakat haplar unuturlursa, düzensiz kullanılırsa bu oran %90′lara kadar düşebilir.

Gebelikten Koruma Dışındaki Faydaları:

Adetin düzenli olmasını sağlar.

Adet kanamasının miktarını azaltarak gereksiz kan kaybını önler.

Adet sancısı doğum kontrol hapı kullananlarda daha az görülür.

Endometrium (rahim iç tabakası) kanseri ve over (yumurtalık) kanseri daha az görülür.

Over kistleri ve memenin iyi huylu hastalıkları daha az görülür.

Doğum Kontrol Hapımı Almayı Unuttum , Ne Yapmalıyım?

Doğum kontrol haplarını her gün unutmadan üstelik her gün aynı saatte almak çok önemlidir. Hapların 1 paketini 3 hafta boyunca alıyorsunuz, özellikle ilk ve son hafta hapları günü gününe almanız daha da önemlidir.

Eğer sadece 1 hap almayı unutursanız ve bunun üzerinden 24 saatten fazla süre geçmemişse hatırlar hatırlamaz o unuttuğunuz hapı almalısınız ve sonraki günlerin haplarını da her zaman aldığınız saatlerde alarak haplara devam edebilirsiniz. (Örneğin salı günü alacağınız hapı unutmuşsanız bu hapı hatırlar hatırlamaz alın, çarşamba gününün hapını her zamanhap aldığınız saatte alın ve sonraki günler de yine normal saatlerde hapları alarak devam edin.) Tek 1 hap unutulan durumlarda (24 saatten fazla gecikme olmadan hatırlayıp alırsanız) ek korunma yöntemine gerek yoktur.

Eğer 2 gün yada daha fazla hap almayı unutmuşsanız bu durumda doğum kopntrol yönteminin koruma etkisi geçmiş olabilir ve 7 gün boyunca ek bir korunma yöntemi de ekleyerek (prezervatif gibi) hapları birer birer almaya devam etmelisiniz. Adetiniz gecikirse gebelik testi yapmanız gerekir.

Doğum Kontrol Hapını Bıraktıktan Ne Kadar Sonra Gebe Kalabilirim? Ara Vermeden Gebe Kalırsam Bebeğe Zararı Olur mu?

Doğum kontrol hapını kestiğiniz andan itibaren gebe kalma yeteneğinizi hemen geri kazanırsınız, belli bir süre geçmesi gerekmez.

Hapları kestikten hemen sonra gebe kalmanızın da bebeğe herhangi bir zararı olmaz. Gebe kalmak için ara vermenize, belli bir süre geçsin diye beklemenize gerek yoktur.

Prof. Dr. Cansun Demir
Kadın Hastalıkları – Doğum ve Perinatoloji Uzmanı